Babyonline.pl
 
 
Gry
Rozwiń menu

Encyklopedia zdrowia w ciąży

A B C D E G K L Ł M N O P R S T W Z Ż Wszystkie

Cewa nerwowa

Cewa nerwowa wykształca się w bardzo wczesnym okresie rozwoju zarodka: w 2.-4. tygodniu ciąży. Pierwotnie ma postać płytki, której brzegi stopniowo unoszą się i łączą ze sobą, tworząc rurkę.

Następnie w trakcie rozwoju z cewy nerwowej powstają mózg i rdzeń kręgowy dziecka. Do powstania wad wrodzonych cewy nerwowej dochodzi, gdy zakłóceniu ulegnie proces jej "zamykania". Wtedy mózg i rdzeń kręgowy nie rozwijają się prawidłowo na skutek kontaktu z płynem owodniowym.

Wady cewy nerwowej
Najczęstszymi wadami cewy nerwowej są bezmózgowie, przepuklina mózgowa i rozszczep kręgosłupa. Rozszczep kręgosłupa, inaczej zwany przepukliną oponowo-rdzeniową, polega na niezrośnięciu się jednego lub kilku kręgów w kręgosłupie. Wtedy na plecach dziecka tworzy się worek przepukliny, który może zawierać płyn mózgowo-rdzeniowy lub nawet tkankę nerwową rdzenia kręgowego. Dziecko z rozszczepem kręgosłupa musi przejść poważną operację w ciągu pierwszej doby życia, lecz pomimo to zwykle jest niepełnosprawne – ma sparaliżowane nogi i zaburzenia w oddawaniu moczu, w związku z tym musi być przez całe życie cewnikowane. Tylko 1% dzieci, które urodziły się z przepukliną oponowo-rdzeniową, może się samodzielnie poruszać bez pomocy wózka inwalidzkiego lub kul. U większości wadzie towarzyszy wodogłowie – dlatego w trakcie operacji bezpośrednio po urodzeniu konieczne jest założenie zastawki do komory mózgu, która zapobiega niszczeniu mózgu dziecka. W przypadku zaburzeń działania zastawki musi być ona, nawet kilkakrotnie, wymieniana w trakcie następnych operacji. U około 30% dzieci urodzonych z rozszczepem kręgosłupa może występować różnego stopnia upośledzenie. U dziecka z bezmózgowiem nie rozwija się mózg; dlatego, pomimo że wszystkie narządy ma zdrowe, jest niezdolne do życia poza organizmem matki i rodzi się martwe lub umiera wkrótce po urodzeniu. Istnieją czynniki, które zwiększają możliwość wystąpienia wady cewy nerwowej u dziecka: urodzenie poprzedniego dziecka z taką wadą, wystąpienie wady cewy nerwowej w rodzinie, stosowanie niektórych typów leków przeciwpadaczkowych, cukrzyca i duża otyłość.

Profilaktyka
Chociaż mechanizm zaburzeń rozwoju układu nerwowego dziecka nie został do końca poznany, naukowe badania medyczne wykazały, że kwas foliowy czyli witamina z grupy B, zapobiega aż w 70% wadom cewy nerwowej. W trakcie innych badań wykryto, że u kobiet z niedoborem kwasu foliowego istnieje większe ryzyko poronienia oraz wystąpienia u dziecka innych wad wrodzonych, takich jak rozszczep wargi i podniebienia, niektóre wady serca i wady kończyn.
Kwas foliowy jest potrzebny w budowie zdrowych komórek, dlatego też prawidłowy poziom tej witaminy u kobiety w czasie całej ciąży jest bardzo ważny. Odpowiedni poziom tej witaminy w organizmie jest szczególnie istotny w procesie organogenezy – czyli kształtowania się narządów dziecka.
Niestety, wady cewy nerwowej powstają pomiędzy 16. a 28. dniem po zapłodnieniu, kiedy większość kobiet nie zdaje sobie jeszcze sprawy z tego, że spodziewa się dziecka. Zazwyczaj kobieta dowiaduje się o ciąży w 4-6 tygodniu jej trwania lub później, gdy mózg i rdzeń kręgowy dziecka są już ukształtowane. Dlatego też przyszła mama powinna rozpocząć przyjmowanie kwasu foliowego co najmniej cztery tygodnie przed zajściem w ciążę i kontynuować do 14. tygodnia ciąży. Ponieważ ciąże w Polsce w większości nie są planowane, codzienne zażywanie kwasu foliowego powinno dotyczyć każdej kobiety w wieku rozrodczym - pomiędzy 18. i 45. rokiem życia.

W naturze…
Dla większości kobiet wystarczająca jest dzienna dawka kwasu foliowego w wysokości 0,4 mg dziennie (= 400 mikrogram) uzupełniona przez spożywanie produktów żywnościowych bogatych w kwas foliowy.
Kwas foliowy w żywności występuje w formie naturalnej w postaci folianów, a bogate w nie produkty to warzywa zielonoliściaste (kapusta, brokuły, szpinak, brukselka, szparagi, kalafior), rośliny strączkowe (fasola szparagowa, groch, soja) oraz cytrusy (pomarańcze i sok pomarańczowy) oraz drożdże i otręby pszenne. Jednak jedząc te produkty, przeciętnie dostarczamy 0,15-0,25 mg kwasu foliowego, a dawka chroniąca przed wystąpieniem wad wrodzonych wynosi 0,6-0,8 mg. Dodatkowo foliany łatwo ulegają rozkładowi w trakcie przechowywania oraz pod wpływem wysokiej temperatury, w trakcie gotowania i pieczenia (straty sięgają od 50 do 90% początkowej zawartości tej witaminy), a przyswajalność folianów z pożywienia sięga tylko 50%.

… i w tabletce
Dlatego też niezbędne jest dodatkowe przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg dziennie. W takiej dawce jest on dostępny bez recepty. Kwas foliowy jest również składnikiem części preparatów wielowitaminowych (często pod nazwą acidum folicum), jednak decydując się na przyjmowanie tej witaminy w preparacie wielowitaminowym, należy sprawdzić jej dawkę, ponieważ cześć multiwitamin zawiera kwas foliowy w dawce niższej niż 0,4 mg, a więc niewystarczającej pod kątem zapobiegania wadom wrodzonym. Na polskim rynku dostępne są także produkty spożywcze wzbogacone w kwas foliowy, takie jak niektóre płatki śniadaniowe i soki owocowe. Kwas foliowy w tabletkach oraz używany do wzbogacania żywności jest syntetyczną formą folianów, ale dzięki mniejszym cząsteczkom jest łatwiej przyswajalny przez organizm. Kwas foliowy jest witaminą rozpuszczalną w wodzie i jego nadmiar wydalany jest z moczem, dlatego też nie ma niebezpieczeństwa przedawkowania go. Zażywany w dawce 0,4 mg dziennie nie wywołuje żadnych efektów ubocznych i może być stosowany nawet przez wiele lat, tak jak inne witaminy. Długotrwałe stosowanie dawki większej niż 1 mg dziennie wymaga jednak nadzoru lekarza.

Kiedy warto być ostrożnym?
Kobiety, które urodziły już dziecko z wadą cewy nerwowej lub u których taka wada wystąpiła w rodzinie, potrzebują większej dawki kwasu foliowego - 4 mg dziennie co najmniej miesiąc przed ciążą i w pierwszych miesiącach ciąży, ponieważ istnieje większe ryzyko wystąpienia podobnej wady u dziecka. Dlatego powinny one zaplanować ciążę i przed ciążą zasięgnąć porady lekarza, który przepisze kwas foliowy w odpowiednio dużej dawce.
Kobiety chore na padaczkę powinny bezwzględnie planować ciążę, a przed ciążą zgłosić się do prowadzącego lekarza neurologa. Wskazana może być bowiem zmiana stosowanego leku przeciwpadaczkowego na bezpieczniejszy dla dziecka oraz indywidualne ustalenie dawki kwasu foliowego.

Tekst: Dorota Pierzchalska
Konsultacja: Anna Durko, położna, pracownica Zakładu Dydaktyki Ginekologiczno-Położniczej Akademii Medycznej w Warszawie
X

Logowanie

avatar

Nie masz jeszcze konta ?

Zarejestruj się




Zapomniałeś hasła?